Γράφτηκε από: 
το Μαύρο Σκύλο

MOTO 479 - Επικίνδυνα όρια

Έχουν νόημα τα όρια ταχύτητας; Πετυχαίνουν το σκοπό τους; Και ποιος ακριβώς είναι αυτός; Πολλοί ίσως θεωρήσουν απαράδεκτη ακόμα και την συζήτηση σχετικά με την χρησιμότητα ύπαρξης των ορίων ταχύτητας. Αυτοί, ας σκεφτούν πρώτα αν έχουν παρανομήσει στο συγκεκριμένο θέμα, τόσο εντός όσο και εκτός πόλης, και μετά ας αναρωτηθούν μαζί μας. Γίνεται μια τεράστια προσπάθεια εδώ και δεκαετίες να μας πείσουν πως τα όρια ταχύτητας είναι μια κρίσιμη παράμετρος της κίνησης στους δρόμους, και πως χωρίς αυτά, θα επικρατούσε άμεσα η αναρχία και το χάος, βάζοντας σε κίνδυνο τις ζωές όλων μας. Είναι έτσι όμως; Αυτή η υπόθεση στηρίζεται σε μια άλλη υπόθεση: Θεωρεί, υπογείως μεν πλην σαφώς, πως οι περισσότεροι από μας που χρησιμοποιούμε τους δρόμους είμαστε παράλογοι, αυτοκαταστροφικοί κι επικίνδυνοι, αφού χωρίς το χαλινάρι του ορίου θα ξεχυνόμασταν τελικιασμένοι παρακαλώντας να μας πάρει ο χάρος. Έτσι είμαστε; Αν όχι, γιατί δεχόμαστε να μας χαρακτηρίζουν έτσι;
Η πλειοψηφία των οδηγών κινείται με την ταχύτητα που θεωρεί λογική και ασφαλή για τις συνθήκες. Τα αναγραφόμενα όρια που ορίζουν ταχύτητες χαμηλότερες ή ψηλότερες από αυτές που υπαγορεύουν ο δρόμος και οι συνθήκες κυκλοφορίας, κατά κανόνα αγνοούνται. Δημιουργούνται έτσι, στρατιές παρανόμων, που δεν έχουν κάνει τίποτα περισσότερο από το να χρησιμοποιήσουν την λογική τους έτσι ώστε να κινηθούν με ασφάλεια. Ένα όριο ταχύτητας είναι ρεαλιστικό όταν η πλειοψηφία το τηρεί εθελοντικά, θεωρώντας το σωστό για τις συγκεκριμένες συνθήκες. Ένα επιχείρημα είναι πως τα όρια θεσπίζονται για ιδανικές συνθήκες (καιρικές, κυκλοφοριακού φόρτου, κατάστασης του δρόμου), χωρίς όμως κανείς να έχει ορίσει ποιες είναι αυτές. Τι νόημα έχει ένα όριο 120 km/h σε μια χιονισμένη εθνική οδό; Τι νόημα έχει το ίδιο όριο σε μια άδεια, στεγνή εθνική οδό; Ιδανικά, τα όρια θα έπρεπε να είναι μεταβλητά, αλλά αυτό είναι κάτι που έτσι κι αλλιώς το κάνουν μόνοι τους οι οδηγοί. Αν το ψάξει κανείς, ανακαλύπτει πως η επιβολή των ορίων ταχύτητας βασίζεται σε απόψεις που ποτέ δεν έχουν τεκμηριωθεί. Η πρώτη από αυτή είναι ο μπαμπούλας της επικράτησης του χάους, πολύ βολική για χειραγώγηση φιλήσυχων πολιτών, πολύ σαθρή όμως για να είναι λογική. Δεν είμαι έτσι, δεν είμαστε έτσι, δεν δέχομαι να νομοθετεί κάποιος με την βεβαιότητα πως είμαι επικίνδυνος για μένα και για τους γύρω μου. Μια άλλη άποψη-αιτιολόγηση είναι πως τα όρια ταχύτητας υπαγορεύουν και τις ταχύτητες κίνησης των οχημάτων. Κοιτάξτε γύρω σας, δεν χρειάζεται και καμιά πολύχρονη μελέτη για να το διαπιστώσετε, και θα δείτε πως αυτό δεν συμβαίνει πουθενά. Κάποιοι “ειδικοί” σκέφτηκαν κάποτε πως αν τα οχήματα κινούνται όλα με την ίδια ταχύτητα, θα ήταν “ασφαλές”. Μόνο που αυτό είναι κάτι που μπορεί να συμβεί μόνο στη θεωρία, και ποτέ στην πράξη. Στην πραγματικότητα, τόσο η ταχύτητα όσο και η πορεία των οχημάτων μεταβάλλεται συνεχώς, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά πολύπλοκο φαινόμενο που δεν κατανοείται με υποθέσεις και αναπόδεικτες παραδοχές. Θεωρούν επίσης, οι ίδιοι “ειδικοί”, πως αν αλλάξει το όριο ταχύτητας σε μια περιοχή, θα αλλάξει και η ταχύτητα κίνησης των οχημάτων. Αυτή είναι μια παραδοχή που έχει καταρριφθεί κατ’ επανάληψη, αλλά ο μύθος επιμένει. “Η ταχύτητα σκοτώνει!” κράζουν με κάθε ευκαιρία όσοι είναι επιφορτισμένοι με την δική μας, υποτίθεται, ασφάλεια, άσχετα αν κάτι τέτοιο δεν έχει αποδειχτεί ποτέ και πουθενά! Κάπου όμως πρέπει να ρίξουμε το φταίξιμο...
Έχετε οδηγήσει στις γερμανικές autobahn; Εκεί, στα κομμάτια τους όπου ακόμα δεν υπάρχουν όρια ταχύτητας, συνυπάρχουν νταλίκες που πάνε με 80 και Maclaren F1 που πάνε με 340, χωρίς πρόβλημα. Και μην ακούσω το επιχείρημα πως αυτοί είναι Γερμανοί και ξέρουν να οδηγούν, γιατί θα πηδηχτώ απ’ το παράθυρο της Maclaren. Mεγάλο μέρος της κυκλοφορίας στις autobahn προέρχεται από γειτονικές χώρες, ή ακόμα κι από πιο μακρινές, για όσους έχουν δει τα χιλιάδες αυτοκίνητα με Τούρκους ή Έλληνες ή Μαροκινούς που πάνε για διακοπές στις χώρες τους. Παρά τις διαφορές στην κουλτούρα και την εκπαίδευση των οδηγών, καταφέρνουν και να κινούνται ταχύτατα και να επιβιώνουν, υπακούοντας σε ελάχιστους πολύ απλούς κανόνες: Προσπερνάμε από αριστερά, αφήνουμε ελεύθερη την αριστερή λωρίδα και... κοιτάμε τι γίνεται μπροστά μας. Και το σύστημα δουλεύει, γιατί είναι λογικό και γιατί όλοι δέχονται να το εφαρμόσουν, ακριβώς γιατί το βρίσκουν λογικό. Σκεφτείτε επίσης πως τα θανατηφόρα ατυχήματα είναι λιγότερα εκεί, απ’ ότι στους υπερ- και άκαμπτα αστυνομευμένους επαρχιακούς αυτοκινητόδρομους στις ΗΠΑ.
Μην το βασανίζουμε: Τα όρια ταχύτητας ουδέποτε καθόρισαν τις ταχύτητες κίνησης των οχημάτων, κι ούτε θα το κάνουν ποτέ. Η πλειοψηφία παρανομεί, αλλά και παραμένει ασφαλής (θαύμα, θαύμα!). Έγινε στις ΗΠΑ μια ομοσπονδιακή μελέτη για να καταγράψει τις αντιδράσεις των οδηγών στις μεταβολές των ορίων. Σε μια περίοδο πέντε ετών, οι ερευνητές πρώτα κατέγραψαν τις ταχύτητες κίνησης των οχημάτων σε 227 διαφορετικές τοποθεσίες. Μετά, αύξησαν τα όρια ταχύτητας σε κάποιες, και τα μείωσαν σε άλλες. Αποτέλεσμα; Οι ταχύτητες των οχημάτων δεν άλλαξαν. Για μια ακόμα φορά, όσοι κινούνταν στο δρόμο συνέχισαν να κινούνται με τις ταχύτητες που οι ίδιοι επέλεξαν κι ένιωθαν ασφαλείς, όπως κάνουμε όλοι. Η ίδια μελέτη κατέγραψε και τη σχέση των ατυχημάτων με τα όρια, και την όποια μεταβολή τους. Τι άλλαξε σε σχέση με πριν; Τα ατυχήματα μειώθηκαν όπου τα όρια αυξήθηκαν. Μια πιθανή εξήγηση είναι πως η ροή της κυκλοφορίας έγινε ομαλότερη.
Είναι ασφαλέστεροι όσοι κινούνται πιο αργά από την μέση ταχύτητα της κυκλοφορίας; ΟΧΙ, αυτοί είναι οι πιο επιρρεπείς για εμπλοκή σε ατύχημα. Οι πιο ασφαλείς είναι όσοι κινούνται λίγο πιο γρήγορα από το μέσο όρο, και ειδικά για τους μοτοσυκλετιστές, ισχύει ακόμα και το αρκετά πιο γρήγορα, έτσι ώστε να μην παγιδεύονται μέσα σε στοίχους αυτοκινήτων, αλλά να ταξιδεύουν σε όσο το δυνατόν πιο καθαρό δρόμο, μειώνοντας το ρίσκο από τις ενέργειες των άλλων οδηγών. Τουλάχιστον εγώ έτσι αισθάνομαι ασφαλής. Οι συγκοινωνιολόγοι έχουν βρει τον μπούσουλα του 85% για να καθορίζουν τα όρια ταχύτητας: Καταγράφουν τις ταχύτητες κίνησης των οχημάτων στο συγκεκριμένο κομμάτι δρόμου, βρίσκουν ως ποια ταχύτητα κινείται το 85% των οχημάτων, κι αυτό γίνεται το όριο. Αν το εφάρμοζαν βέβαια αυτό στις δικές μας εθνικές οδούς, το όριο θα ήταν κάπου 140-150 χιλιόμετρα. Παρατηρείται και το εξής εκπληκτικό: Όπου τα όρια ταχύτητας είναι ρεαλιστικά, μειώνονται κατά πολύ οι “εξάρσεις” υπερβολικής ταχύτητας! Αντίθετα, αυτό που κάνει ο κρατικός μηχανισμός είναι να γεμίζει τον τόπο με ταμπέλες ορίων ταχύτητας χωρίς καμία λογική, κάνοντας αδύνατη την τήρησή τους. Σε πολλά σημεία, οι πινακίδες με γελοία όρια δεν είναι τοποθετημένες εκεί κατά λάθος, αλλά επίτηδες, με την λογική του “εδώ σίγουρα θα τρέχουν, ας βάλουμε ένα όριο που κανείς δεν θα τηρεί, για να μπορούμε να κόβουμε κλήσεις”. Tυπικά, αυτό συμβαίνει ακριβώς σε δρόμους ευθείς, με ορατότητα, όπου θα ήταν λογικό και φυσικό και ασφαλές να τρέξει κάποιος περισσότερο απ’ ότι σε άλλα κομμάτια του δρόμου. Κι εκεί ακριβώς είναι που σου λέει ο νόμος, πήγαινε σιγά! Εδώ ερχόμαστε και στο βαθύτερο νόημα της επιβολής των ορίων ταχύτητας: Να πηγαίνουν όλοι με την ίδια ταχύτητα, έτσι ώστε να είναι εύκολο να διακρίνουμε τους παραβάτες. Στην αντίθετη περίπτωση, οι επιφορτισμένοι με την αστυνόμευση θα έπρεπε να χρησιμοποιούν την κρίση τους, συνεχώς, ώστε να μπορούν να αποφασίζουν ποιος είναι επικίνδυνος και ποιος όχι, ανεξάρτητα από την ταχύτητά του. Έτσι όπως και θα έπρεπε.
Σε όλη αυτή την υπόθεση, αποσιωπείται επιμελώς το γεγονός πως η πλειοψηφία των ατυχημάτων συμβαίνει σε χαμηλές ταχύτητες, και πως από καμία μελέτη στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ δεν προκύπτει πως “η ταχύτητα σκοτώνει“. Αντίθετα, γίνεται σαφές πως το μεγαλύτερο κίνδυνο ατυχήματος διατρέχουν οι πιο αργοί οδηγοί. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο βάρος στην αστυνόμευση δίνεται στις υπερβάσεις των ορίων ταχύτητας. Υποψιάζομαι πως ακριβώς επειδή η πλειοψηφία λογικά δεν τηρεί τα όρια ταχύτητας, κι αυτό το γνωρίζουν, γι’ αυτό και επιμένουν σε αυτά: “Είμαστε ασφαλείς”, θα σκέφτονται, “αφού αποκλείεται οι περισσότεροι να μην παρανομήσουν με τα όρια που βάζουμε, εμείς μια ζωή θα επιμένουμε πως αυτό φταίει, κι αυτό είναι το σημαντικό”. Μόνο που δεν είναι. To γεγονός πως οι περισσότεροι παρανομούν απλά αποδεικνύει πως τα όρια δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα, τίποτα άλλο. Φανταστείτε τώρα αυτή την ουτοπία: Να κινούμασταν όλοι λέει με την ίδια ταχύτητα, ακριβώς σύμφωνα με τα όρια. Θα βλέπατε τότε ό,τι πιο επικίνδυνο έχετε δει στους δρόμους: Αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες θα φρέναραν ξαφνικά από τα 120 στα 80 ή ακόμα και στα 40, σε ανύποπτο χρόνο και σε σημεία που δεν υπάρχει καμία ανάγκη για κάτι τέτοιο. Φανταστείτε τώρα να πηγαίνετε για ώρα με την ίδια ακριβώς ταχύτητα που πάνε και οι διπλανοί σας στο δρόμο... Με πήρε ο ύπνος κι έγειρα στου καραβιού την πλώρη. Εδώ είναι και το μυστικό της ασφάλειας που απολαμβάνουν όσοι κινούνται με ταχύτητες που το 85-90% των οδηγών δεν ξεπερνά: Είναι ξύπνιοι, δεν κοιμούνται, είναι αφοσιωμένοι στην οδήγηση, έχουν την προσοχή τους τεταμένη και τα μάτια τους δεκατέσσερα. Αυτό είναι αδύνατον να το κάνεις αν πας με 100 Αθήνα - Θεσσαλονίκη (άσε που σε πάρα πολλά σημεία θα είσαι και παράνομος). Έτσι, ασφαλέστεροι είναι όσοι κινούνται στο ρεαλιστικό όριο που καθορίζει η κίνηση των οδηγών στις συγκεκριμένες συνθήκες, στο συγκεκριμένο δρόμο. Όχι αυτοί που είναι οι πιο γρήγοροι, αλλά οι λίγο πριν, που κινούνται ταχύτερα από το 85% των άλλων οδηγών. Αυτό, ο νόμος επιλέγει να το αγνοεί, και τιμωρεί τους πιο ασφαλείς οδηγούς.
Κάθε μέτρο, κάθε διαδρομής που κάνουμε, έχει το δικό του όριο ταχύτητας. Κι εμείς, με τις ικανότητες και την εμπειρία μας, καλούμαστε να το βρούμε και να το τηρήσουμε ευλαβικά για να είμαστε ασφαλείς. Αυτό το όριο όμως μην περιμένετε να το βρείτε γραμμένο στις πινακίδες.