Ταξίδι - Ελληνόφωνα χωριά της απουλίας

4/5/2015

Στον ιταλικό νότο, μια άλλη, ξεχασμένη Ελλάδα, με υποδέχτηκε και με καλωσόρισε στην αγκαλιά της. Με τις πινακίδες των εννιά ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας να μου εύχονται ολόθερμα το… Kalos irtate, οι κάτοικοί τους, οι Γραικάνοι, μου πρόσφεραν ένα αλησμόνητο μάθημα Ιστορίας.
Calimera, Castrignano dei Greci, Corigliano d’ Otranto, Martano, Martignano, Soleto, Sternatia, Zollino, Melpignano. Εννιά συνολικά κωμοπόλεις και οικισμοί, που απλώνονται γεωγραφικά στο περίφημο "τακούνι της ιταλικής μπότας", απαρτίζουν την ελληνόφωνη περιοχή της Κάτω Ιταλίας (Απουλία), γνωστότερη ως Grecia Salentina. Πρόκειται για μια περιοχή 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων νοτίως της πόλης Lecce, που κατοικείται από 40.000 κατοίκους, των οποίων τα ήθη, τα έθιμα, αλλά κυρίως η γλώσσα τους –η γραικάνικη διάλεκτος– αναδύουν άρωμα και πολιτισμό ελληνικό.
Ανατρέχοντας άλλωστε στα αρχαία κείμενα του Στράβωνα και του Ηρόδοτου, προκύπτουν αδιάσειστα στοιχεία αναφορικά με την ελληνικότητα της περιοχής, ενώ οι πρώτες αναφορές ξεκινούν από την Μινωική εποχή, όταν η σημερινή Απουλία ήταν η χώρα των Ιάπυγων, των Μεσσάπιων και των Λευκανών.
Παρά το γεγονός της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας στην περιοχή της Απουλίας, οι σύγχρονες επιστημονικές απόψεις (στηριζόμενες φυσικά στις διαθέσιμες ιστορικές πηγές) δεν έχουν καταφέρει να αποσαφηνίσουν επαρκώς για το εάν το ελληνικό γλωσσικό στοιχείο της περιοχής έλκει την προέλευσή του από την αρχαιότητα ή προέκυψε κατά την βυζαντινή περίοδο, εξαιτίας της μετακίνησης ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή –με την μορφή μεταναστευτικών κυμάτων– από την Πελοπόννησο.
Η διάλεκτος των Γκραίκων (όπως ονομάζουν τον εαυτό τους οι γηγενείς των ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας), από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει αποτελέσει θέμα εκτεταμένης έρευνας και μελέτης από κορυφαίες προσωπικότητες της διεθνούς φιλολογικής κοινότητας. Ωστόσο, ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την προέλευση της γλώσσας δεν έχουν ακόμα προκύψει.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, εννιά δήμοι της περιοχής προχώρησαν στην δημιουργία ενός ενιαίου οργανισμού (Unione dei Comuni della Grecia Salentina), με σκοπό τη διάσωση της ελληνικής πολιτιστικής και ιστορικής τους κληρονομιάς. Παράλληλα, στο πανεπιστήμιο του Lecce, ιδρύθηκε και ξεκίνησε να λειτουργεί έδρα ελληνικής φιλολογίας.
Η δική μου γνωριμία με τα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina, που έγινε παρέα με μια λευκή Suzuki DL650A V-Strom, συνοδεύτηκε από την συγκλονιστική διαπίστωση ότι οι κάτοικοί της αποτελούν την πιο τρανή απόδειξη για την ελληνικότητα της συγκεκριμένης περιοχής. Αρκετοί ήταν εκείνοι που μου δήλωσαν απερίφραστα ότι είναι Γκραικάνοι, όχι μόνο στην κουλτούρα αλλά στη μνήμη και στην καρδιά. Παντού συνάντησα ονόματα ελληνικά: στα χωριά, στους δρόμους, στις επιγραφές καταστημάτων – ακόμα όμως και το τοπίο, ένα κλασικό οικοσύστημα ξερολιθιάς και ελιάς, θύμιζε έντονα αντίστοιχο ελληνικό.

Δίχως υπερβολή, η παρουσία μου στα χωριά των Γκραικάνων, μόνο χαρά και ενθουσιασμό προσέδιδε στους ντόπιους, αφού απέναντί τους είχαν ένα "λεντίτι" (αδελφό) από την Ελλάδα. Ενώ εγώ από την πλευρά, με έκπληξη συνειδητοποιούσα ότι η περιπλάνηση με την λευκή V-Strom 650 στα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina είχε μετουσιωθεί σε κάτι δυνατότερο και πιο συναρπαστικό από ένα συνηθισμένο ταξίδι στην ιταλική γη. Παραδόξως, το οδοιπορικό μου στην Απουλία είχε προσλάβει την μορφή μιας ενθουσιώδης αναζήτησης άλλου ενός χαμένου κρίκου της μακριάς αλυσίδας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Τι πήρα μαζί μου αποχαιρετώντας την ελληνόφωνη γη της Απουλίας; Ένα γκραικάνικο ερωτικό τραγούδι, που έκλεισα για πάντα μέσα
στην καρδιά μου:

"Orrio tto fengo pu su ste kanoni
orrio tto fengon io pu s’ oste panu su.
Esprize tikane, sekundu o chioni
jo llustro pu embie o fengo’pu cipanu.
Ma en io ttosso ciso mea spiandorro
Cino pu ferefse i kkardian emena,
io t’ ammai-ssu, a maddhia, o muson olo
Pou kante o fengo, kanononta esena!"

("Ωραίο το φεγγάρι που κοιτούσες.
Ωραίο το φεγγάρι που ήταν πάνω σου.
Άσπριζαν τα πάντα σαν το χιόνι
για το φως που το φεγγάρι έστελνε από εκεί ψηλά.
Μα δεν ήταν τόσο αυτή η μεγάλη λάμψη
αυτό που πλήγωσε την καρδιά μου,
όσο τα μάτια σου, τα μαλλιά, όλο το πρόσωπο
που μάγευαν το φεγγάρι που κοιτούσε εσένα!")

Κωνσταντίνος Μητσάκης

https://bit.ly/MOTO_682

Επικαιρότητα

MotoGP Hall of Fame: Νέες εισαγωγές οι Libero Liberati και Umberto Masetti

Στον αγώνα του Misano έγινε η τελετή και η απονομή των μεταλλίων των Παγκόσμιων Πρωταθλητών

Από τον

Φίλιππο Σταυριδόπουλο

15/9/2026

Ο Ιταλός Libero Liberati τιμήθηκε στο Grand Prix του San Marino, με τους εγγονούς του να παραλαμβάνουν επίσημα το μετάλλιο για την ένταξή του στο Hall of Fame του MotoGP από τον Αναπληρωτή Διευθύνων Σύμβουλο του MotoGP Group, Carlos Ezpeleta.

Ο Liberati κατέκτησε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 500cc το 1957, ενώ την ίδια χρονιά ολοκλήρωσε τη σεζόν στη δεύτερη θέση του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος 350cc. Στην κορυφαία κατηγορία κέρδισε όλους τους αγώνες στους οποίους συμμετείχε εκείνη τη χρονιά, με εξαίρεση έναν, καταγράφοντας μια από τις πιο εντυπωσιακές σεζόν στην ιστορία των αγώνων μοτοσυκλέτας.

Η ένταξη του Liberati στο MotoGP Hall of Fame είχε επιβεβαιωθεί από το 2025, όμως η επίσημη απονομή του μεταλλίου πραγματοποιήθηκε τώρα, με αφορμή το Grand Prix του San Marino στο Misano.

Ο Libero Liberati έφυγε από τη ζωή το 1962, σε ηλικία μόλις 36 ετών. Περισσότερες από έξι δεκαετίες αργότερα, οι εγγονοί του Giancarlo και Giulio Liberati παρέλαβαν στο Misano το μετάλλιο του Hall of Fame από τον Carlos Ezpeleta, εκπροσωπώντας την οικογένεια του αναβάτη σε μια τελετή που τίμησε έναν από τους σημαντικότερους αγωνιζόμενους της πρώιμης εποχής του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος Ταχύτητας Μοτοσυκλέτας.

Ο Liberati προστέθηκε έτσι στη λίστα των αναβατών του MotoGP Hall of Fame, ενός θεσμού που δημιουργήθηκε το 2025 για να αναγνωρίζει αναβάτες οι οποίοι έχουν κατακτήσει Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στα MotoGP ή έχουν σημειώσει τουλάχιστον 25 νίκες στην κορυφαία κατηγορία. Το Hall of Fame λειτουργεί παράλληλα με τον θεσμό MotoGP Legend, ο οποίος ακολουθεί διαφορετικά κριτήρια ένταξης.

Ο Umberto Masetti εδραίωσε τη θέση του στην ιστορία των MotoGP, με τον γιο του να παραλαμβάνει το μετάλλιο ένταξης του Ιταλού στο MotoGP Hall of Fame από τον Αναπληρωτή Διευθύνων Σύμβουλο του MotoGP Group, Carlos Ezpeleta, το απόγευμα του Σαββάτου, στο grid του αγώνα Sprint του Grand Prix του San Marino.

Η ένταξή του στο MotoGP Hall of Fame επισημοποιήθηκε το ίδιο αγωνιστικό τριήμερο με εκείνη του συμπατριώτη του Libero Liberati.

Ο Masetti κατέκτησε δύο φορές το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της κορυφαίας κατηγορίας, το 1950 και το 1952, και στις δύο περιπτώσεις με την Gilera. Είχε επίσης τερματίσει τρίτος στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 125cc του 1949, ενώ το 1951 και το 1955 ολοκλήρωσε στην τρίτη θέση το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 500cc.

Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους αναβάτες της πρώτης εποχής του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος, έχοντας ανέβει στο βάθρο 23 φορές σε 33 εκκινήσεις Grand Prix. Ο Masetti αγωνίστηκε στις κατηγορίες 125cc, 250cc, 350cc και 500cc, γεγονός που τον κατατάσσει μεταξύ των πιο πολυσύνθετων αναβατών της εποχής του.

Ο Umberto Masetti έφυγε από τη ζωή το 2006 και έτσι ο γιος του, Nello Masetti, εκπροσώπησε την οικογένεια στο Grand Prix του San Marino. Πριν από την έναρξη του Tissot Sprint του Σαββάτου, ο Nello Masetti παρέλαβε από τον Carlos Ezpeleta το τιμητικό μετάλλιο ένταξης του πατέρα του στο Hall of Fame των MotoGP.