Ταξίδι - Ελληνόφωνα χωριά της απουλίας

4/5/2015

Στον ιταλικό νότο, μια άλλη, ξεχασμένη Ελλάδα, με υποδέχτηκε και με καλωσόρισε στην αγκαλιά της. Με τις πινακίδες των εννιά ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας να μου εύχονται ολόθερμα το… Kalos irtate, οι κάτοικοί τους, οι Γραικάνοι, μου πρόσφεραν ένα αλησμόνητο μάθημα Ιστορίας.
Calimera, Castrignano dei Greci, Corigliano d’ Otranto, Martano, Martignano, Soleto, Sternatia, Zollino, Melpignano. Εννιά συνολικά κωμοπόλεις και οικισμοί, που απλώνονται γεωγραφικά στο περίφημο "τακούνι της ιταλικής μπότας", απαρτίζουν την ελληνόφωνη περιοχή της Κάτω Ιταλίας (Απουλία), γνωστότερη ως Grecia Salentina. Πρόκειται για μια περιοχή 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων νοτίως της πόλης Lecce, που κατοικείται από 40.000 κατοίκους, των οποίων τα ήθη, τα έθιμα, αλλά κυρίως η γλώσσα τους –η γραικάνικη διάλεκτος– αναδύουν άρωμα και πολιτισμό ελληνικό.
Ανατρέχοντας άλλωστε στα αρχαία κείμενα του Στράβωνα και του Ηρόδοτου, προκύπτουν αδιάσειστα στοιχεία αναφορικά με την ελληνικότητα της περιοχής, ενώ οι πρώτες αναφορές ξεκινούν από την Μινωική εποχή, όταν η σημερινή Απουλία ήταν η χώρα των Ιάπυγων, των Μεσσάπιων και των Λευκανών.
Παρά το γεγονός της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας στην περιοχή της Απουλίας, οι σύγχρονες επιστημονικές απόψεις (στηριζόμενες φυσικά στις διαθέσιμες ιστορικές πηγές) δεν έχουν καταφέρει να αποσαφηνίσουν επαρκώς για το εάν το ελληνικό γλωσσικό στοιχείο της περιοχής έλκει την προέλευσή του από την αρχαιότητα ή προέκυψε κατά την βυζαντινή περίοδο, εξαιτίας της μετακίνησης ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή –με την μορφή μεταναστευτικών κυμάτων– από την Πελοπόννησο.
Η διάλεκτος των Γκραίκων (όπως ονομάζουν τον εαυτό τους οι γηγενείς των ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας), από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει αποτελέσει θέμα εκτεταμένης έρευνας και μελέτης από κορυφαίες προσωπικότητες της διεθνούς φιλολογικής κοινότητας. Ωστόσο, ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την προέλευση της γλώσσας δεν έχουν ακόμα προκύψει.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, εννιά δήμοι της περιοχής προχώρησαν στην δημιουργία ενός ενιαίου οργανισμού (Unione dei Comuni della Grecia Salentina), με σκοπό τη διάσωση της ελληνικής πολιτιστικής και ιστορικής τους κληρονομιάς. Παράλληλα, στο πανεπιστήμιο του Lecce, ιδρύθηκε και ξεκίνησε να λειτουργεί έδρα ελληνικής φιλολογίας.
Η δική μου γνωριμία με τα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina, που έγινε παρέα με μια λευκή Suzuki DL650A V-Strom, συνοδεύτηκε από την συγκλονιστική διαπίστωση ότι οι κάτοικοί της αποτελούν την πιο τρανή απόδειξη για την ελληνικότητα της συγκεκριμένης περιοχής. Αρκετοί ήταν εκείνοι που μου δήλωσαν απερίφραστα ότι είναι Γκραικάνοι, όχι μόνο στην κουλτούρα αλλά στη μνήμη και στην καρδιά. Παντού συνάντησα ονόματα ελληνικά: στα χωριά, στους δρόμους, στις επιγραφές καταστημάτων – ακόμα όμως και το τοπίο, ένα κλασικό οικοσύστημα ξερολιθιάς και ελιάς, θύμιζε έντονα αντίστοιχο ελληνικό.

Δίχως υπερβολή, η παρουσία μου στα χωριά των Γκραικάνων, μόνο χαρά και ενθουσιασμό προσέδιδε στους ντόπιους, αφού απέναντί τους είχαν ένα "λεντίτι" (αδελφό) από την Ελλάδα. Ενώ εγώ από την πλευρά, με έκπληξη συνειδητοποιούσα ότι η περιπλάνηση με την λευκή V-Strom 650 στα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina είχε μετουσιωθεί σε κάτι δυνατότερο και πιο συναρπαστικό από ένα συνηθισμένο ταξίδι στην ιταλική γη. Παραδόξως, το οδοιπορικό μου στην Απουλία είχε προσλάβει την μορφή μιας ενθουσιώδης αναζήτησης άλλου ενός χαμένου κρίκου της μακριάς αλυσίδας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Τι πήρα μαζί μου αποχαιρετώντας την ελληνόφωνη γη της Απουλίας; Ένα γκραικάνικο ερωτικό τραγούδι, που έκλεισα για πάντα μέσα
στην καρδιά μου:

"Orrio tto fengo pu su ste kanoni
orrio tto fengon io pu s’ oste panu su.
Esprize tikane, sekundu o chioni
jo llustro pu embie o fengo’pu cipanu.
Ma en io ttosso ciso mea spiandorro
Cino pu ferefse i kkardian emena,
io t’ ammai-ssu, a maddhia, o muson olo
Pou kante o fengo, kanononta esena!"

("Ωραίο το φεγγάρι που κοιτούσες.
Ωραίο το φεγγάρι που ήταν πάνω σου.
Άσπριζαν τα πάντα σαν το χιόνι
για το φως που το φεγγάρι έστελνε από εκεί ψηλά.
Μα δεν ήταν τόσο αυτή η μεγάλη λάμψη
αυτό που πλήγωσε την καρδιά μου,
όσο τα μάτια σου, τα μαλλιά, όλο το πρόσωπο
που μάγευαν το φεγγάρι που κοιτούσε εσένα!")

Κωνσταντίνος Μητσάκης

https://bit.ly/MOTO_680

Επικαιρότητα

Επιχειρηματικό Πάρκο Φυλής: Ναυάγησε το έργο που θα αποσυμφορούσε τον Κηφισό

Ο διαγωνισμός έγινε αλλά ουδείς κατέθεσε δεσμευτική πρόταση την κρίσιμη στιγμή

Από τον

Σπύρο Τσαντήλα

8/4/2026

Στα τέλη του 2022 το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Ελληνικού Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) υπέγραψε σύμβαση με τον Δήμο Φυλής για τη δημιουργία κέντρου μεταφορών και logistics σε μια έκταση εκατοντάδων στρεμμάτων ιδιοκτησίας του Δήμου στη θέση “Σπηλιές”.

Το αποκαλούμενο Επιχειρηματικό Πάρκο Φυλής διαφημίστηκε ως μια επιδραστικότατη λύση στο κυκλοφοριακό πρόβλημα του Κηφισού, καθώς εκεί θα μετακόμιζαν όλες οι εταιρείες μεταφορών που σήμερα βρίσκονται στην περιοχή του Ελαιώνα.

Η επιλογή του σημείου έμοιαζε ιδανική, έχοντας άμεση πρόσβαση στις δύο μεγάλες εθνικές αρτηρίες (εθνικές οδούς Αθηνών-Κορίνθου και Αθηνών-Λαμίας) και την Αττική Οδό, αλλά και ακόμη σημαντικότερες μελλοντικές διασυνδέσεις με τους περιφερειακούς δρόμους που σχεδιάζονται, δηλαδή αυτόν που θα συνδέει τον Κόμβο Σκαραμαγκά με τη Δυτική Περιφερειακή Αιγάλεω και αυτόν που θα ενώνει Ελευσίνα με Οινόφυτα.

Σε όλες τις περιπτώσεις το ζητούμενο είναι η απομάκρυνση των εμπορευματικών μεταφορών από την Κηφισό, υπολογίζοντας σε ελάφρυνση της κυκλοφορίας κατά περίπου 4.000 φορτηγά ημερησίως και ολοκληρώνοντας ένα περιφερειακό δίκτυο γύρω από την πρωτεύουσα.

Βέβαια τα δύο προαναφερθέντα οδικά έργα δεν έχουν προχωρήσει έκτοτε, με το πρώτο να έχει καθυστερήσει πολύ και το δεύτερο να παραμένει ως σχέδιο στα χαρτιά.

Το περασμένο Αύγουστο έγινε γνωστό πως προχωρά δημόσιος διεθνής διαγωνισμός για το έργο του Επιχειρηματικού Πάρκου Φυλής με πέντε γνωστά σχήματα να έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον.

Τώρα έγινε γνωστό πως ο διαγωνισμός αυτός ναυάγησε, καθώς κανένα εκ των παραπάνω σχημάτων δεν κατέθεσε δεσμευτική πρόταση για το εν λόγω έργο.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η αιτία εντοπίζεται στην προσφορά του ΤΑΙΠΕΔ, η οποία είναι χαμηλότερη από την απαίτηση του Δήμου Φυλής για την έκταση 412 στρεμμάτων ιδιοκτησίας του πάνω στην οποία θα στηνόταν το όλο έργο, με αποτέλεσμα αυτή να απορριφθεί και μην γίνει καν ο διαγωνισμός.

Ο Δήμος Φυλής ζήτησε 8,9 εκατομμύρια ευρώ προκαταβολή, ετήσιο μίσθωμα 2,5 εκατομμυρίων από το δεύτερο έτος και επιπλέον 6% επί των ακαθάριστων εσόδων του έργου. Το Υπερταμείο/ΤΑΙΠΕΔ αντιπρότεινε προκαταβολή 8,9 εκατομμυρίων ευρώ, ετήσιο μίσθωμα 2 εκατομμυρίων από το τέταρτο έτος και ποσοστό 5% επί των εσόδων, πρόταση που απορρίφθηκε από τον Δήμο που θεώρησε πως έτσι παραχωρεί πολύ φθηνά την έκτασή του. Στην πηγή του προβλήματος βρίσκεται η κοστολόγηση της εν λόγω έκτασης: ο Δήμος Φυλής προσδιορίζει την αξία των 412 στρεμμάτων στα 95 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το ΤΑΙΠΕΔ στα 20.

Πλέον αναμένουμε τις εξελίξεις, αν δηλαδή πρόκειται να γίνει νέος διαγωνισμός από τον Δήμο Φυλής, καθώς στο μεταξύ το ζήτημα της αποφόρτισης του Ελαιώνα παγώνει εκ νέου και μαζί του επηρεάζονται μια σειρά από άλλα έργα, όπως η ανάπλαση της περιοχής και το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού στον Βοτανικό.

Αυτό ωστόσο που πρωτίστως μας καίει όλους είναι το μόνιμο πλέον κυκλοφοριακό πρόβλημα του Κηφισού, για το οποίο η μετεγκατάσταση των μεταφορικών εταιρειών θα ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα ανακούφισης.