Ταξίδι - Ελληνόφωνα χωριά της απουλίας

4/5/2015

Στον ιταλικό νότο, μια άλλη, ξεχασμένη Ελλάδα, με υποδέχτηκε και με καλωσόρισε στην αγκαλιά της. Με τις πινακίδες των εννιά ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας να μου εύχονται ολόθερμα το… Kalos irtate, οι κάτοικοί τους, οι Γραικάνοι, μου πρόσφεραν ένα αλησμόνητο μάθημα Ιστορίας.
Calimera, Castrignano dei Greci, Corigliano d’ Otranto, Martano, Martignano, Soleto, Sternatia, Zollino, Melpignano. Εννιά συνολικά κωμοπόλεις και οικισμοί, που απλώνονται γεωγραφικά στο περίφημο "τακούνι της ιταλικής μπότας", απαρτίζουν την ελληνόφωνη περιοχή της Κάτω Ιταλίας (Απουλία), γνωστότερη ως Grecia Salentina. Πρόκειται για μια περιοχή 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων νοτίως της πόλης Lecce, που κατοικείται από 40.000 κατοίκους, των οποίων τα ήθη, τα έθιμα, αλλά κυρίως η γλώσσα τους –η γραικάνικη διάλεκτος– αναδύουν άρωμα και πολιτισμό ελληνικό.
Ανατρέχοντας άλλωστε στα αρχαία κείμενα του Στράβωνα και του Ηρόδοτου, προκύπτουν αδιάσειστα στοιχεία αναφορικά με την ελληνικότητα της περιοχής, ενώ οι πρώτες αναφορές ξεκινούν από την Μινωική εποχή, όταν η σημερινή Απουλία ήταν η χώρα των Ιάπυγων, των Μεσσάπιων και των Λευκανών.
Παρά το γεγονός της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας στην περιοχή της Απουλίας, οι σύγχρονες επιστημονικές απόψεις (στηριζόμενες φυσικά στις διαθέσιμες ιστορικές πηγές) δεν έχουν καταφέρει να αποσαφηνίσουν επαρκώς για το εάν το ελληνικό γλωσσικό στοιχείο της περιοχής έλκει την προέλευσή του από την αρχαιότητα ή προέκυψε κατά την βυζαντινή περίοδο, εξαιτίας της μετακίνησης ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή –με την μορφή μεταναστευτικών κυμάτων– από την Πελοπόννησο.
Η διάλεκτος των Γκραίκων (όπως ονομάζουν τον εαυτό τους οι γηγενείς των ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας), από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει αποτελέσει θέμα εκτεταμένης έρευνας και μελέτης από κορυφαίες προσωπικότητες της διεθνούς φιλολογικής κοινότητας. Ωστόσο, ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την προέλευση της γλώσσας δεν έχουν ακόμα προκύψει.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, εννιά δήμοι της περιοχής προχώρησαν στην δημιουργία ενός ενιαίου οργανισμού (Unione dei Comuni della Grecia Salentina), με σκοπό τη διάσωση της ελληνικής πολιτιστικής και ιστορικής τους κληρονομιάς. Παράλληλα, στο πανεπιστήμιο του Lecce, ιδρύθηκε και ξεκίνησε να λειτουργεί έδρα ελληνικής φιλολογίας.
Η δική μου γνωριμία με τα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina, που έγινε παρέα με μια λευκή Suzuki DL650A V-Strom, συνοδεύτηκε από την συγκλονιστική διαπίστωση ότι οι κάτοικοί της αποτελούν την πιο τρανή απόδειξη για την ελληνικότητα της συγκεκριμένης περιοχής. Αρκετοί ήταν εκείνοι που μου δήλωσαν απερίφραστα ότι είναι Γκραικάνοι, όχι μόνο στην κουλτούρα αλλά στη μνήμη και στην καρδιά. Παντού συνάντησα ονόματα ελληνικά: στα χωριά, στους δρόμους, στις επιγραφές καταστημάτων – ακόμα όμως και το τοπίο, ένα κλασικό οικοσύστημα ξερολιθιάς και ελιάς, θύμιζε έντονα αντίστοιχο ελληνικό.

Δίχως υπερβολή, η παρουσία μου στα χωριά των Γκραικάνων, μόνο χαρά και ενθουσιασμό προσέδιδε στους ντόπιους, αφού απέναντί τους είχαν ένα "λεντίτι" (αδελφό) από την Ελλάδα. Ενώ εγώ από την πλευρά, με έκπληξη συνειδητοποιούσα ότι η περιπλάνηση με την λευκή V-Strom 650 στα ελληνόφωνα χωριά της Grecia Salentina είχε μετουσιωθεί σε κάτι δυνατότερο και πιο συναρπαστικό από ένα συνηθισμένο ταξίδι στην ιταλική γη. Παραδόξως, το οδοιπορικό μου στην Απουλία είχε προσλάβει την μορφή μιας ενθουσιώδης αναζήτησης άλλου ενός χαμένου κρίκου της μακριάς αλυσίδας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Τι πήρα μαζί μου αποχαιρετώντας την ελληνόφωνη γη της Απουλίας; Ένα γκραικάνικο ερωτικό τραγούδι, που έκλεισα για πάντα μέσα
στην καρδιά μου:

"Orrio tto fengo pu su ste kanoni
orrio tto fengon io pu s’ oste panu su.
Esprize tikane, sekundu o chioni
jo llustro pu embie o fengo’pu cipanu.
Ma en io ttosso ciso mea spiandorro
Cino pu ferefse i kkardian emena,
io t’ ammai-ssu, a maddhia, o muson olo
Pou kante o fengo, kanononta esena!"

("Ωραίο το φεγγάρι που κοιτούσες.
Ωραίο το φεγγάρι που ήταν πάνω σου.
Άσπριζαν τα πάντα σαν το χιόνι
για το φως που το φεγγάρι έστελνε από εκεί ψηλά.
Μα δεν ήταν τόσο αυτή η μεγάλη λάμψη
αυτό που πλήγωσε την καρδιά μου,
όσο τα μάτια σου, τα μαλλιά, όλο το πρόσωπο
που μάγευαν το φεγγάρι που κοιτούσε εσένα!")

Κωνσταντίνος Μητσάκης

https://bit.ly/MOTO_681

Επικαιρότητα

Απεβίωσε ο Jeff Smith (1934-2026), δις Παγκόσμιος Πρωταθλητής Motocross

Ένας σημαντικός άνθρωπος του off-road αφήνει πίσω του μια τεράστια κληρονομιά

Από τον

Φίλιππο Σταυριδόπουλο

26/3/2026

Ο Βρετανός θρύλος του motocross και trial, με τίτλους και διακρίσεις που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή, πέθανε σε ηλικία 91 ετών.

Η FIM ανακοίνωσε με θλίψη τον θάνατο του Jeff Smith MBE, ενός από τους κορυφαίους αναβάτες off-road της εποχής του και Παγκόσμιου Πρωταθλητή 500cc Motocross το 1964 και το 1965.

Γεννημένος στο Colne της Μεγάλης Βρετανίας στις 14 Οκτωβρίου 1934, ο Smith ήρθε σε επαφή με τις μοτοσυκλέτες από πολύ μικρή ηλικία, όταν ο πατέρας του τού χάρισε την πρώτη του μοτοσυκλέτα σε ηλικία μόλις εννέα ετών. Ξεκινώντας από χωράφια της περιοχής και τοπικούς αγώνες trial, το ταλέντο του φάνηκε νωρίς, κατακτώντας το πρώτο του χρυσό μετάλλιο στο International Six Days Trial το 1950, σε ηλικία μόλις 16 ετών, το πρώτο από συνολικά οκτώ χρυσά μετάλλια στη διοργάνωση.

Το 1952 προσλήφθηκε ως μαθητευόμενος μηχανικός στη BSA και πολύ σύντομα δικαίωσε τη βρετανική εταιρεία, κατακτώντας το Βρετανικό Πρωτάθλημα Trial το 1953 και το 1954, με δικές της μοτοσυκλέτες. Πολυδιάστατος αναβάτης, ο Smith διακρίθηκε και στο motocross, πετυχαίνοντας την πρώτη του νίκη σε Grand Prix στο Ολλανδικό GP το 1954. Συνολικά, κατέγραψε 30 νίκες σε Grand Prix και 53 νίκες αγωνιστικών σκελών στο ΜΧ.

Το 1955 κατέκτησε το Scottish Six Days Trial, καθώς και τον πρώτο από τους εννέα τίτλους του στο Βρετανικό Πρωτάθλημα 500cc Motocross (1955, 1956, 1960-1965, 1967), ενώ ήταν και ο κορυφαίος σε βαθμούς αναβάτης στο Motocross des Nations (Motocross των Εθνών) της FIM. Έναν χρόνο αργότερα υπερασπίστηκε τον τίτλο του και οδήγησε τη Μεγάλη Βρετανία στη νίκη στο Motocross des Nations, επίτευγμα που επανέλαβε συνολικά επτά φορές (1956, 1957, 1959, 1960, 1964, 1965, 1967). Παράλληλα, κατέκτησε δύο φορές και το Trophee des Nations (250 κυβικά) το 1961 και 1962.

Μεταξύ των ιστορικών του κατορθωμάτων, ο Smith ήταν ο τελευταίος πρωταθλητής στα 500 κυβικά του ΜΧ με τετράχρονη μοτοσυκλέτα πριν την σαρωτική πλημμυρίδα των δίχρονων που ακολούθησαν τις επόμενες δεκαετίες.

Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση στις αρχές της δεκαετίας του 1970, μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου συνέχισε να δραστηριοποιείται στον χώρο της μοτοσυκλέτας, παραμένοντας πάντα κοντά στο άθλημα. Παράλληλα, επισκεπτόταν συχνά την πατρίδα του και τους παλιούς του αντιπάλους, μεταξύ των οποίων και τον στενό του φίλο Arthur Lampkin, ο οποίος επίσης έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.

Ο Jeff Smith απεβίωσε σε ηλικία 91 ετών, έπειτα από σύντομη ασθένεια. Ο Πρόεδρος της FIM, Jorge Viegas, καθώς και σύσσωμη η οικογένεια της ομοσπονδίας, εξέφρασαν τα ειλικρινή τους συλλυπητήρια προς την οικογένεια και τους φίλους του.

Η απώλειά του αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό στην παγκόσμια κοινότητα της μοτοσυκλέτας.